Wulkany w Polsce — w Pieninach także je znajdziesz!

Każdy, kto interesuje się wulkanami w Polsce, z pewnością dodał do swojej listy miejsc wartych zwiedzenia kilka interesujących pienińskich szczytów. Gdzie znajdują się wulkany w Pieninach? Jak do nich dotrzeć? Podpowiadamy w dzisiejszym artykule.

Wulkany w Pieninach - gdzie ich szukać? 

Do najsłynniejszych wulkanów w Pieninach należą [1]: 

• góra Wdżar, znajdująca się na granicy miejscowości Kluszkowce i Krośnica; 
• szczyt Bryjarka górujący nad Szczawnicą, przynależący do Pasma Radziejowej w Beskidzie Sądeckim; 
• masyw Jarmuta, położony w gminie Szczawnica, na północ od głównego grzbietu Małych Pienin.

Poniżej omawiamy każde z tych interesujących miejsc. 

Pieniny, Wulkany - Wdżar

Góra Wdżar to szczyt wznoszący się na wysokość 766 metrów n.p.m., znajdujący się w paśmie łączącym Lubań z Pieninami, na granicy miejscowości Kluszkowce i Krośnica [2]. W miejscu tym występuje andezyt pieniński, skała magmowa pochodząca z miocenu, o porfirowej strukturze, zawierająca fenokryształy skaleni, amfiboli i piroksenów [1] [3] [4]. Zgodnie z informacjami zamieszczonymi na stronie internetowej Muzeum Geologicznego Państwowego Instytutu Geologicznego - Państwowego Instytutu Badawczego część skał tworzących górę Wdżar mogła stanowić trzon wulkanu [1]. 

Na szczyt pienińskiego wulkanu Wdżar możemy wjechać wyciągiem krzesełkowym. Możemy także dojść tam pieszo z: 

• Przełęczy Snozka (ok. 0,6 km = mniej niż pół godziny marszu); 
• Czorsztyna (około 3 km = godzinny spacer);
• Kluszkowiec (około 2 km = 45 minutowy spacer).

W sezonie zimowym można korzystać z tras narciarstwa biegowego wokół góry Wdżar, u stóp szczytu znajduje się także ośrodek narciarski Czorsztyn Ski z licznymi trasami narciarskimi i snowboardowymi. 

Wygasłe wulkany, Polska - Bryjarka

Wśród znanych gór wulkanicznych w Polsce warto wspomnieć o Bryjarce. To góra wznosząca się na wysokość 679 metrów n.p.m., która leży de facto w Beskidzie Sądeckim. Ponieważ góruje ona nad Szczawnicą oraz potokiem Grajcarek i jest dobrze widoczna z Palenicy, wiele osób wybiera się na ten szczyt przy okazji pobytu w Pieninach. 

W górnej części Bryjarki występują rumowiska zbudowane ze skał magmowych – trzeciorzędowych andezytów pienińskich skaleniowo-amfibolowych [5] [6] [7]. Warto się wybrać na ten szczyt nie tylko ze względu na jego wulkaniczne pochodzenie. Z góry roztaczają się piękne widoki na Szczawnicę, Małe Pieniny oraz Pieniny Właściwe. Spacer ze Szczawnicy na jeden z nieczynnych wulkanów w Polsce zajmie około 40 minut, szlak liczy 1,6 kilometra. Wycieczkę warto wydłużyć o wędrówkę na pobliski szczyt Bereśnik, zejść do Szczawnicy możemy tą samą trasą lub czarnym i niebieskim szlakiem turystycznym przez wodospad Zaskalnik. 

Pieniny, Wulkany - Jarmuta

Wśród słynnych nieaktywnych wulkanów w Polsce warto odwiedzić także Jarmutę. Masyw górski ma tak naprawdę dwa szczyty - Jarmutę (794 metrów n.p.m.) oraz Czuprana (777 metrów n.p.m.). Wśród skał budujących Jarmutę znalazł się pochodzący z miocenu andezyt pieniński [8]. . 

Na Jarmutę dotrzemy, inaczej niż w przypadku pozostałych omówionych powyżej nieaktywnych wulkanów w Polsce, drogami leśnymi. Spacer możemy rozpocząć: 

• na szczycie Palenicy (po wjeździe kolejką trasa do Jarmuty liczy około 4 km = 1,5 godziny marszu);
• w centrum wsi Szlachtowa (trasa do Jarmuty liczy około 4 km = 1,5 godziny marszu);
• we wsi Szlachtowa przy ulicy Łemkowskiej (trasa liczy niecałe 2 kilometry, pokonamy ją w ciągu godziny).

Ze szczytu roztacza się widok na Pasmo Radziejowej w Beskidzie Sądeckim. Według przekazów znajdowała się tutaj kiedyś świątynia pogańska [9] [10] [11]. Mówi się także, że z wydrążonych w górze tuneli można się dostać aż do Czerwonego Klasztoru [9] [10].

Źródła: 

1. http://muzeum.pgi.gov.pl/lekcje_int/wulkany/wulkany_pienin.htm [Dostęp: 06.02.2024 r.]  
2. https://pl.wikipedia.org/wiki/Wd%C5%BCar [Dostęp: 06.02.2024 r.]  
3. https://pl.wikipedia.org/wiki/Andezyt_pieni%C5%84ski [Dostęp: 06.02.2024 r.]  
4. Jurewicz, E., Nejbert, K. (2005). Geotectonic position of the so-called Pieniny Mts. andesites. Mineralogical Society of Poland – Special Papers 25: 179–183. 
5. https://pl.wikipedia.org/wiki/Bryjarka [Dostęp: 06.02.2024 r.]
6. https://geotyda.pl/miejsca/knt/bryjarka.php [Dostęp: 06.02.2024 r.]
7. Vončina, G., Wawrzczak, M., Betleja, L., Kozik, J., Koscielniak, R., Chachuła, P. (2014). Bryjarka Hill in Szczawnica (Beskid Sądecki Mts, Western Carpathians, Poland) - a Natural and Cultural Focus. Acta Musei Silesiae, Scientiae Naturales 63: 111-122. 
8. https://pl.wikipedia.org/wiki/Jarmuta [Dostęp: 06.02.2024 r.]
9. https://zpkwm.pl/park/popradzki-park-krajobrazowy/turystyka/propozycje-wycieczek/szlak-turystyczny-jarmuta/ [Dostęp: 06.02.2024 r.]
10. https://www.portalgorski.pl/artykuly/leksykon-gor/polska/350-beskidy/1998-jarmuta-leksykon-szczytow-pieninskich [Dostęp: 06.02.2024 r.]
11. https://slowianowierstwo.wordpress.com/2018/01/10/sladami-poganskich-przodkow [Dostęp: 06.02.2024 r.]